Ert þú ræningi?

KriTor, 3. mars 2003. Síðast breyttt 20. september 2008.

Hvernig getur Opinn Kóði (Open Source), Frjáls Hugbúnaður (Free Software) og allt það eiginlega virkað? Þetta er spurning sem brennur á vörum margra, en fæstir fá nokkurn botn í. Hvernig í ósköpunum er hægt að græða á því að gefa hluti frá sér án endurgjalds? Er það hægt?

En til hvers þarf sossum "Open Source" eða hvað þetta nú allt heitir þegar það er einfaldlega hægt að fá nýjustu útgáfuna af Bill Gates hjá vini sínum, glóðvolgt úr CD brennaranum, án endurgjalds - alveg eins og þetta "Free Software" dót? "Bara stela þessu mar, það gera það allir", virðist ekki bara vera landlægur hugsunarháttur, heldur hnattlægur.

Hugsanlega ertu orðinn móðgaður kæri lesandi, enda ólíklegt að nokkur kæri sig um að vera þjófkenndur svona blákalt. En hinkraðu aðeins, er ekki eitthvað pínulítið sannleikstár í að halda því fram að megnið af Windows hugbúnaði sé að minnsta kosti "fenginn að láni um ótakmarkaðan tíma án nokkurs konar greiðslu"?

Til að gæta einhvers konar sanngirni, vil ég taka það fram þegar hér er komið sögu (gruni þig það ekki nú þegar) að undirritaður hefur afskaplega litlar mætur á fyrirtækinu Microsoft, framleiðslu þess allri og viðskiptaháttum. OK?

En hvernig ætli standi á því að fólk fæst vart eða alls ekki til að borga fyrir forritin sem það notar á tölvunum sínum? Meira að segja fyrirtæki og ríkisstofnanir um víða veröld víla ekki fyrir sér að nota hugbúnað óspart sem þau hafa ekki borgað fyrir.

Það sama gildir reyndar um fleiri tegundir á miðlun hugverka, sem í dag eiga það óhjákvæmilega sammerkt að vera á tölvutæku formi. Mússík og nú síðast kvikmyndir eru nærtæk dæmi : Stóru útgáfurisarnir standa ráðlausir frammi fyrir þessum vanda og langar eflaust flesta til að snúa sér aftur að vinýl og filmu, og formæla eflaust CD og DVD enn hraustlegar en kassettunni og vídeóspólunni hér í eina tíð.

Þetta er eiginlega tómt vesen, frá sumra bæjardyrum séð, hvað sauðsvartur almúginn er farinn að búa yfir mikilli þekkingu og kunnáttu á öllu mögulegu. Það er líka skrýtið þetta samspil þekkingar og þroska. Þekking hefur tilhneigingu til að auka við þroska, sem síðan hefur tilhneigingu til að auka við þekkingu. Hver kannast ekki við að frábæra hugmyndin frá í gær virðist vera harla barnaleg og óraunhæf í dag, þótt ekkert hafi breyst annað en að maður er búinn að hugsa málið örlítið og melta.

Mér dettur allt í einu í hug fyrirtækið IBM í þessu sambandi. Þeir ganga í gegnum þetta ferli þekkingar/þroska sem aðrir. Það skyldi þó aldrei vera að IBMararnir sem Bill Gates tók í rassinn hér um árið þegar hann leigði þeim MS-DOSið hafi í raun tekið hann í skógarferð þegar upp er staðið.
Já, máske hlær sá bezt sem síðast hlær og allt það. Upp á síðkastið hafa vélbúnaðarframleiðendur nefnilega áttað sig á því að þeir þurfa ekkert endilega að hafa leyfi frá Bill Gates til að framleiða og selja tölvur. Viðskiptavinir þeirra stela einfaldlega forritinu hans Bill og setja á vélarnar án þess að spyrja kóng eða prest, og kæra sig kollótta um hvort það er grænn límmiði með hólógrafíu og strikamerki frá Microsoft á vélinni eða ekki. Það er ekki vandamál vélbúnaðarframleiðenda hvað notendur gera við búnaðinn.

Vélbúnaðurinn verður stöðugt öflugri með hverju árinu enda ekki vanþörf á til að geta rúmað og keyrt nýjustu Windows útgáfuna svona sæmilega smurt. Vélbúnaðarframleiðendur moka út vöru sinni og raka saman seðlunum á sama tíma og Bill kallinn Gates herðir sultarólina og endurskipuleggur reksturinn enn einusinni. Gæti það verið að stórum hluta vegna þess að mestur hluti þessa nýja vélbúnaðar er að keyra forritið feita frá Bill, og enginn tímir að borga fyrir? Bill hefur sossum vel efni á að herða sultarólina.

Sjáum til; grafíska vinnustöðvarforritið Windows frá Microsoft er selt í alls konar útgáfum dýrum dómi sem stýrikerfi, en hefur þó fæsta þá kosti sem alvöru stýrikerfi þurfa að hafa svo sem áreiðanleika og hagkvæma nýtingu auðlinda (resources). Allt virðist ganga út á flotterí svo sem ýmiss konar 'click-next' takka sem jú, virðast stundum virka, en hafa líka þau áhrif að forritið verður 100 sinnum stærra og flóknara en það þarf að vera. Hundraðsinnum stærra þýðir líka amk. hundraðsinnum meiri líkur á villum.

Þótt þetta ofvaxna forrit hans Bills (Windows) sé notað til að knýja amk. 90% allra einmenningstölva í heiminum sem leikjatölvur, ritvinnslustöðvar og klámsíðuvafra, er sennilega amk 80% af þessum 90 prósentum stolinn hugbúnaður að meira eða minna leiti. Hví skyldi þetta vera? Þetta skyldi þó ekki vera vegna þess að fólk veigrar fyrir sér að borga himinháar fjárhæðir fyrir hugbúnað sem er meingallaður og götóttari en eldhússsigti? Varla. Ég held að fæstir venjulegir notendur spái mikið í öryggi hugbúnaðar.

En svona til að styðja þessa skoðun mína um áreiðanleika Windows : Hver man ekki þegar Microsoft keypti HotMail í byrjun árs 1998 og héldu því fram hortugir að þeir ætluðu að henda út Apache vefþjóninum ásamt FreeBSD og Linux baukunum sem keyrðu allt batteríið, en nota í staðinn W2K og IIS serverana sína. Þeir reyndu þetta tvisvar; fyrst '98 með NT og svo aftur árið 2000 ef mig minnir rétt. Enn í dag er HotMail knúið af Apache, FreeBSD og GNU/Linux. NT, W2K og IIS reyndust ekki hanga uppi nema nokkra klukkutíma í senn áður en allt húrraði á rassinn. Það er engin tilviljun að nær allir vefþjónar í heiminum eru að keyra "Open Source" Apache vefþjóninn.

Málið er nefnilega það að, þegar hugbúnaður er "Open Source" eða "Free Software", þýðir það einmitt það að hver sem er getur náð sér í eintak af forritskóðanum og skoðað hann. Þetta veldur því að tugþúsundir nörda sem lifa fyrir að forrita eru að skoða kóðann. Þetta gera þeir af ýmsum ástæðum sem ég fer í seinna. Þesslags rýni á forritunarkóða er á máli kerfisfræðinga kallað 'Peer Review', og er ein áhrifabezta leiðin til að finna og laga villur í forritum. Hvað skyldu margir vera að rýna á reglulegum basís í Windows kóðann hans Bill? Áreiðanlega ekki tugþúsundir, enda kóðinn leyndarmál hið mesta sem aðeins útvaldir fá að sjá. Þessu fylgir að sjálfsögðu að Windows er og verður eins og segir í kvæðinu góða; "götótt eins og mjólkursía".

Þetta er alltsaman með eindæmum ekki satt? Það sem er er enn furðulegra, er það að til er önnur lausn en Windowsið hans Bill sem er að mati flestra þeirra er atvinnu hafa af tölvuþróun, miklu öruggari og miklu betri, og er að auki fullkomlega ÓKEYPIS til flestra ef ekki allra nota. Hér á ég náttúrulega við GNU/Linux og FreeBSD stýrikerfin ásamt "Open Source" og "Free Software" hugbúnaðinum öllum saman. GNU/Linux og FreeBSD eru hvort tveggja alvöru nútíma stýrikerfi sem eiga ættir sínar að rekja til UNIX stýrikerfissins sem hefur farið allnokkra hringi í þekking/þroski ferlinu.

"En það er erfitt að nota Linux og það er ekkert til af forritum fyrir það" kunna margir að hvá. Þetta er einfaldlega ekki rétt lengur. Fjölbreytileiki GNU/Linux vex með hverjum degi og samræming notandaviðmóts jafnframt stöðugt að batna. Níu ára dóttir mín notar Windows og GNU/Linux jöfnum höndum án vandræða. Hún notar reyndar bara leikina sem fylgja RedHat dreifingunni, en ég get ekki séð að hún sé í neinum vandræðum með að finna og nota þá.Hún er meira að segja búin að breyta KDE desktoppnum hjá sér!

Málið er einfalt : Hættu að stela, notaðu LINUX ! ( Mundu hvar þú sást þetta fyrst - HÉR! )

Eftir stendur samt ósvarað hjá mér spurningunum í upphafi greinarinnar :
"Hvernig getur þetta 'Open Source' og 'Free Software' dót eiginlega virkað? Er hægt að græða á þessu?".
Þetta er efni í nýja grein.

Kristinn Örn Torfason

Aftur á forsíðu